احیای ساختمان تاریخی دانشگاه پکن؛ دانشکده علوم ریاضی | FEI Architects | پکن، چین

در این محتوا با شبکه هنر و معماری ستاوین همراه باشید تا نگاهی به احیای ساختمان تاریخی دانشگاه پکن؛ بازآفرینی دانشکده علوم ریاضی با رویکردی معاصر داشته باشیم. ساختمان دانشکده علوم ریاضی دانشگاه پکن، واقع در پکنِ چین، در سال ۲۰۲۳ با طراحی و بازآفرینی توسط FEI Architects به بهره‌برداری رسید.

 این پروژه با زیربنای 11,174 مترمربع، حاصل فرایندی چندساله برای حفظ و بازاستفاده از «ساختمان فناوری آموزشی» سابق در پردیس یانیوان است؛ بنایی که به‌دلیل ارزش تاریخی، نقش آن در حافظه جمعی دانشگاه و ظرفیتش برای پاسخ‌گویی به نیازهای معاصر آموزشی، از تخریب نجات یافت و به فضایی تازه برای آموزش، پژوهش و تعامل علمی تبدیل شد.

این بنا که در سال ۱۹۸۸ ساخته شده بود، یکی از پیشرفته‌ترین فضاهای آموزشی زمان خود در دانشگاه پکن به‌شمار می‌رفت و در دوره‌ای طولانی، میزبان کلاس‌ها، گردهمایی‌های علمی و فعالیت‌های عمومی دانشگاه بود. با طرح‌های توسعه جدید پردیس در میانه دهه ۲۰۱۰، احتمال تخریب آن مطرح شد؛ اما بررسی‌های معماران نشان داد که این ساختمان، آخرین نمونه باقی‌مانده از مجموعه بناهای آموزشی ساخته‌شده در هسته مرکزی دانشگاه طی دهه‌های ۱۹۶۰ تا ۱۹۹۰ است. در ادامه این روند، دانشگاه پکن در سال ۲۰۱۸ تصمیم به حفظ ساختمان گرفت و این بنا در سال ۲۰۱۹ در فهرست نخستین گروه ساختمان‌های تاریخی شهر پکن ثبت شد.

رویکرد طراحی بر پایه مداخله حداقلی شکل گرفت؛ راهبردی که تلاش می‌کند با حفظ شخصیت تاریخی بنا، آن را برای نیازهای امروز بازسازمان‌دهی کند. ساختمان موجود از سیزده حجم مستقل و چند سامانه سازه‌ای تشکیل شده بود و همین پیچیدگی، بازآفرینی آن را به فرایندی دقیق بدل کرد. تیم طراحی با تقویت سازه، بازتعریف ارتباطات فضایی و ایجاد یک حلقه حرکتی پیوسته، ساختار کلی پروژه را منسجم کرد. طبقه همکف به فضای عمومی باز و پیوسته‌ای میان سالن اصلی، فضاهای چندمنظوره و بخش‌های نمایشگاهی تبدیل شد و طبقات بالاتر به اتاق‌های اعضای هیئت علمی و فضاهای پژوهشی اختصاص یافت.

یکی از مهم‌ترین مداخلات پروژه، تبدیل کلاس‌های پلکانی پیشین به کتابخانه و فضاهای مطالعه‌ای با ارتباط عمودی بود. ارتفاع مناسب این فضاها امکان ایجاد کیفیتی تازه را فراهم کرد و یک پلکان دو مارپیچ، سطوح مختلف را به یکدیگر پیوند داد. این مداخله، فضاهای آموزشی سابق را به عرصه‌هایی عمومی‌تر برای خواندن، مکث و گفت‌وگو بدل کرده است. در بازسازی آمفی‌تئاتر اصلی نیز تلاش شد حافظه فضایی بنا حفظ شود؛ به همین دلیل، در کنار نگه‌داشتن ساختار موجود، شبکه‌ای فولادی برای پشتیبانی از خرپاها و بارهای سقف افزوده شد و سامانه‌های تاسیساتی، نورپردازی و آکوستیک با استانداردهای معاصر هماهنگ شدند.

این پروژه همچنین کوشیده است مفاهیم انتزاعی ریاضیات را به کیفیت‌های ملموس فضایی تبدیل کند. پنل‌های آکوستیک سالن اصلی بر پایه دنباله فیبوناچی طراحی شده‌اند؛ در ورودی غربی، نظم هندسی از طریق الگوی کاشی‌کاری پنروز خوانده می‌شود و در ورودی شرقی، برداشتی فضایی از قضیه فیثاغورس به‌صورت عنصری نیمه‌شفاف، نور و رنگ را وارد تجربه کاربر می‌کند. فرم بام، قوس‌های سه‌مرکزی را بازتاب می‌دهد و پلکان دو مارپیچ نیز با هندسه خود، ارتباط میان حرکت، مطالعه و تعامل را تقویت می‌کند. نشانه‌گذاری فضاها با استفاده از نظام‌های عددی کشورهای مختلف نیز بر جهانی‌بودن زبان ریاضیات تأکید دارد.

در مجموع، ساختمان جدید دانشکده علوم ریاضی دانشگاه پکن صرفاً یک پروژه مرمت یا نوسازی نیست؛ بلکه نمونه‌ای از بازآفرینی معماری در بستر تاریخی دانشگاهی است که می‌کوشد میان حافظه، آموزش معاصر و هویت فرهنگی پیوند برقرار کند. این پروژه نشان می‌دهد چگونه یک بنای در آستانه حذف، می‌تواند با خوانشی دقیق و مداخله‌ای سنجیده، به بستری تازه برای تداوم حیات دانشگاهی و تجربه جمعی تبدیل شود.